Бүген без сөйләшәчәк тема акыллы йортлар белән бәйле.
Акыллы йортлар турында сүз барганда, беркем дә алар белән таныш булмаска тиеш. Бу гасыр башында, "Әйберләр интернеты" төшенчәсе барлыкка килгәндә, иң мөһим куллану өлкәсе акыллы йорт иде.
Еллар узу белән, санлы технологияләрнең өзлексез үсеше белән, өй өчен күбрәк һәм күбрәк акыллы җиһазлар уйлап табылды. Бу җиһазлар гаилә тормышына зур уңайлыклар китерде һәм яшәү ләззәтен арттырды.
Вакыт узу белән, телефоныгызда бик күп кушымталар булачак.
Әйе, бу - акыллы йорт индустриясен күптән борчыган экологик киртә проблемасы.
Чынлыкта, IoT технологияләренең үсеше һәрвакыт фрагментация белән характерланган. Төрле кушымталар сценарийлары IoT технологияләренең төрле үзенчәлекләренә туры килә. Кайберләренә зур полоса киңлеге кирәк, кайберләре аз энергия куллануны таләп итә, кайберләре тотрыклылыкка игътибар итә, ә кайберләре чыгымнар турында бик борчыла.
Бу 2/3/4/5G, NB-IoT, eMTC, LoRa, SigFox, Wi-Fi, Bluetooth, Zigbee, Thread һәм башка төп элемтә технологияләренең катнашмасын барлыкка китерде.
Акыллы йорт, үз чиратында, типик локаль челтәр сценарийы булып тора, анда Wi-Fi, Bluetooth, Zigbee, Thread һ.б. кебек кыска диапазонлы элемтә технологияләре төрле категорияләрдә һәм кросс-кулланылышта кулланыла.
Моннан тыш, акыллы йортлар белгеч булмаган кулланучыларга юнәлтелгәнлектән, җитештерүчеләр үз платформаларын һәм UI интерфейсларын булдырырга һәм кулланучы тәҗрибәсен тәэмин итү өчен махсус кушымта катламы протоколларын кулланырга омтылалар. Бу хәзерге "экосистема сугышына" китерде.
Экосистемалар арасындагы киртәләр кулланучылар өчен генә түгел, ә сатучылар һәм эшкәртүчеләр өчен дә чиксез проблемалар тудырды - бер үк продуктны чыгару төрле экосистемалар өчен эшләүне таләп итә, бу эш күләмен һәм чыгымнарны сизелерлек арттыра.
Экологик киртәләр проблемасы акыллы йортларның озак вакытлы үсешенә җитди киртә булганлыктан, тармак бу проблемага чишелеш табу өстендә эшли башлады.
Маттер протоколының тууы
2019 елның декабрендә Google һәм Apple Zigbee Allianceка кушылдылар, Amazon һәм бөтен дөнья буенча 200 дән артык компания һәм меңләгән эксперт белән берлектә Project CHIP (Connected Home over IP) протоколы дип аталган яңа кушымта катламы протоколын алга сөрү өчен.
Исеменнән күренгәнчә, CHIP - өйне IP протоколлары нигезендә тоташтыру. Бу протокол җайланмаларның туры килүен арттыру, продуктлар эшләүне гадиләштерү, кулланучы тәҗрибәсен яхшырту һәм тармакны алга этәрү максатыннан эшләтеп җибәрелде.
CHIP эшче төркеме барлыкка килгәннән соң, башлангыч план стандартны 2020 елда чыгару һәм продуктны 2021 елда чыгару иде. Ләкин, төрле сәбәпләр аркасында, бу план тормышка ашмады.
2021 елның маенда Zigbee Alliance үз исемен CSA (Connectivity Standards Alliance) дип үзгәртте. Шул ук вакытта CHIP проекты Matter (кытай телендә "ситуация, вакыйга, матдә" дигәнне аңлата) дип үзгәртелде.
Күп кенә әгъзалар Зигбига кушылырга теләмәгәнгә күрә, Альянс исеме үзгәртелде, ә CHIP сүзе Matter дип үзгәртелде, мөгаен, CHIP сүзе бик танылган булганга (башта ул "чип" дигәнне аңлата иде) һәм җимерелүе бик җиңел булгангадыр.
2022 елның октябрендә CSA ниһаять, Matter стандарт протоколының 1.0 версиясен чыгарды. Моңа кадәр, 2023 елның 18 маенда, Matter 1.1 версиясе дә чыгарылды.
CSA Консорциумы әгъзалары өч дәрәҗәгә бүленә: Башлап җибәрүче, Катнашучы һәм Кабул итүче. Башлап җибәрүчеләр иң югары дәрәҗәдә, протокол проектын эшләүдә беренче булып катнашалар, Альянс Директорлар советы әгъзалары булып торалар һәм Альянс җитәкчелегендә һәм карарларында билгеле бер дәрәҗәдә катнашалар.
Google һәм Apple, инициаторларның вәкилләре буларак, Matter'ның башлангыч спецификацияләренә зур өлеш керттеләр.
Google үзенең Smart Home'ның гамәлдәге челтәр катламын һәм кушымта протоколы Weave'ны (җиһазлар белән эшләү өчен стандарт аутентификация механизмнары һәм командалар җыелмасы) кертте, ә Apple HAP Security'ны (очтан очка элемтә һәм җирле LAN манипуляциясе өчен, көчле шәхси тормыш һәм куркынычсызлыкны тәэмин итү өчен) кертте.
Рәсми сайттагы соңгы мәгълүматлар буенча, CSA консорциумын барлыгы 29 компания башлап җибәргән, аларның 282се катнашучы һәм 238е аны кабул итүче.
Гигантлар җитәкчелегендә, тармак уенчылары үзләренең интеллектуаль милекләрен Matter өчен актив рәвештә экспортлыйлар һәм бердәм, өзлексез тоташкан экосистема төзүгә омтылалар.
Matter протокол архитектурасы
Бу сөйләшүләрдән соң, без Matter протоколын ничек аңлыйбыз? Аның Wi-Fi, Bluetooth, Thread һәм Zigbee белән нинди бәйләнеше бар?
Бик тиз түгел, әйдәгез схемага карыйк:
Бу протокол архитектурасының диаграммасы: Wi-Fi, Thread, Bluetooth (BLE) һәм Ethernet - төп протоколлар (физик һәм мәгълүмат тоташу катламнары); өскә - IP протоколларын да кертеп, челтәр катламы; өскә - TCP һәм UDP протоколларын да кертеп, транспорт катламы; һәм Matter протоколы, без инде әйткәнчә, кушымта катламы протоколы.
Bluetooth һәм Zigbee'ның, нигез протоколларыннан тыш, махсус челтәр, транспорт һәм кушымта катламнары да бар.
Шуңа күрә, Matter - Zigbee һәм Bluetooth белән үзара эксклюзив протокол. Хәзерге вакытта Matter яклый торган бердәнбер төп протоколлар - Wi-Fi, Thread һәм Ethernet (Ethernet).
Протокол архитектурасыннан тыш, безгә Matter протоколының ачык фәлсәфә белән эшләнгәнен белергә кирәк.
Бу - төрле кушымта сценарийларына һәм ихтыяҗларына туры китереп, теләсә кем карый, куллана һәм үзгәртә ала торган ачык чыганаклы протокол, бу ачыклык һәм ышанычлылыкның техник өстенлекләрен тәэмин итәчәк.
Matter протоколының куркынычсызлыгы да мөһим өстенлек булып тора. Ул иң яңа шифрлау технологиясен куллана һәм кулланучыларның элемтәләре урланмавын яки бозылмавын тәэмин итү өчен тулы шифрлауны хуплый.
Matter челтәр моделе
Аннары без Материянең чын челтәрен карыйбыз. Бу тагын бер тапкыр схема белән күрсәтелгән:
Диаграммадан күренгәнчә, Матдә - TCP/IP нигезендәге протокол, шуңа күрә Матдә - TCP/IP төркемләнгән нәрсәгә.
Matter протоколын хуплый торган Wi-Fi һәм Ethernet җайланмалары турыдан-туры сымсыз роутерга тоташтырылырга мөмкин. Matter протоколын хуплый торган җеп җайланмалары шулай ук Border Routers аша Wi-Fi кебек IP нигезендәге челтәрләргә тоташтырылырга мөмкин.
Zigbee яки Bluetooth җайланмалары кебек Matter протоколын хупламаган җайланмаларны күпер тибындагы җайланмага (Matter Bridge/Gateway) тоташтырып, протоколны үзгәртеп, аннары сымсыз роутерга тоташырга мөмкин.
Маттердагы сәнәгать казанышлары
Matter акыллы йорт технологияләре өлкәсендәге тенденцияне чагылдыра. Шуңа күрә, ул башлангыч чорыннан бирле киң игътибар һәм зур ярдәм алды.
Тармак Matter компаниясенең үсеш перспективаларына бик оптимистик карый. ABI Research базар тикшеренүләре фирмасының соңгы отчетына караганда, 2022 елдан 2030 елга кадәр бөтен дөньяда 20 миллиардтан артык сымсыз тоташтырылган акыллы йорт җайланмасы сатылачак, һәм бу җайланма төрләренең зур өлеше Matter спецификациясенә туры киләчәк.
Хәзерге вакытта Matter сертификацияләү механизмын куллана. Җитештерүчеләр Matter сертификатын алу һәм Matter логотибын куллану өчен CSA консорциумының сертификацияләү процессын узарга тиешле җиһазлар эшлиләр.
CSA мәгълүматлары буенча, Matter спецификациясе идарә итү панельләре, ишек йозаклары, яктырткычлар, розеткалар, выключательләр, сенсорлар, термостатлар, вентиляторлар, климат контроллерлары, жалюзилар һәм медиа җайланмалар кебек төрле җайланма төрләренә кагылачак, акыллы йорттагы барлык сценарийларны диярлек үз эченә алачак.
Тармак буенча, тармакта инде берничә җитештерүче бар, аларның продукциясе Matter сертификациясен узган һәм әкренләп базарга чыга. Чип һәм модуль җитештерүчеләр ягыннан да Matterга чагыштырмача зур ярдәм күрсәтелә.
Йомгак
Материянең өске катлам протоколы буларак иң зур роле - төрле җайланмалар һәм экосистемалар арасындагы киртәләрне җимерү. Төрле кешеләрнең Материягә карашлары төрле, кайберәүләр аны коткаручы дип саный, ә кайберәүләр аны яңа юл дип саный.
Хәзерге вакытта Matter протоколы әле базарга чыгуның башлангыч этабында һәм азмы-күпме кайбер проблемалар һәм кыенлыклар белән очраша, мәсәлән, югарырак чыгымнар һәм җайланмалар запасларын яңарту циклы озаграк.
Ничек кенә булмасын, бу акыллы өй технологияләре системаларының күңелсез елларына шок китерә. Әгәр иске система технологияләрнең үсешен һәм кулланучы тәҗрибәсен чикли икән, безгә зур бурычны үз өстебезгә алу өчен Matter кебек технологияләр кирәк.
Matter уңышлы булачакмы, юкмы, без төгәл әйтә алмыйбыз. Шулай да, санлы технологияләрне өй тормышына кертү һәм кулланучыларның санлы яшәү тәҗрибәсен даими яхшырту - бөтен акыллы өй индустриясенең күзаллавы һәм тармактагы һәр компания һәм белгечнең җаваплылыгы.
Акыллы йорт тиздән барлык техник чикләүләрне өзеп, чынлап та һәр йортка керер дип өметләнәм.
Бастырып чыгару вакыты: 2023 елның 29 июне